Geslaagde valpreventiepilot: effectief opsporen van valrisico bij ouderen op coronavaccinatielocaties 2025

De doelgroep voor de Ketenaanpak Valpreventie bestaat uit thuiswonende 65-plussers. Deze doelgroep wordt bij voorkeur bereikt op locaties waar veel 65-plussers al komen. Een voorbeeld daarvan zijn de coronavaccinatielocaties van GGD Haaglanden. In 2025 kwamen namelijk alle 60-plussers in aanmerking voor een coronavaccinatie. Een goed moment om dan ook een valrisicotest aan te bieden en zo gemeenten te ondersteunen bij het behalen van de GALA-doelstelling m.b.t. valrisico.

In 2025 had GGD Haaglanden 13 vaccinatielocaties in de regio, waarvan 5 in Den Haag, 2 in Delft en 2 in Westland. Midden-Delfland en Wassenaar hadden geen eigen priklocaties. De overige gemeenten (Leidschendam-Voorburg, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Zoetermeer) hadden er 1. De coronavaccinatie mag gehaald worden op een vaccinatielocatie naar keuze.

Dat hoeft niet in de eigen woonplaats of regio te zijn. Inwoners uit Midden-Delfland en Wassenaar konden in buurgemeenten terecht. Alle gemeenten in Haaglanden werkten mee aan de pilot.

Uitvoering pilot

Op de vaccinatielocaties ontvingen de inwoners eerst de vaccinatie. Na het zetten van de vaccinatie benaderde het vaccinatiepersoneel de inwoners voor deelname aan de valrisicotest. Met de valrisicotest wordt ingeschat of iemand een laag, (waarschijnlijk) matig of hoog valrisico heeft (figuur 2). 7

Bij (waarschijnlijk) matig of een hoog valrisico wordt er gesproken van een verhoogd valrisico. Inwoners konden zelf beslissen of zij aan de test wilden meedoen. Het vaccinatiepersoneel nam de valrisicotest niet structureel af, maar wanneer tijd en capaciteit dat toelieten.

De looptest (4 meter lopen) werd op de coronavaccinaties niet afgenomen. Deze werd achterwege gelaten omdat het kan voorkomen dat men zich wat minder belastbaar voelt na het krijgen van een vaccinatie. Ook speelde mee dat er op sommige vaccinatielocaties onvoldoende ruimte was om looptesten uit te voeren. Om de aanpak uniform te houden, is daarom besloten om de digitale valrisicotest van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en VeiligheidNL af te nemen. 8

Na het doorlopen van de vragenlijst volgden er direct een uitslag over het valrisico (laag, matig of hoog) en passend advies. De mate van valrisico en de bijbehorende adviezen werden na afloop van de test mondeling medegedeeld. Het advies werd ondersteund door het meegeven van een flyer (zie kader) waar het valrisico op aangewezen staat met aanvullende tips. De flyer verwijst naar de website van GGD Haaglanden, waar inwoners zich via de gemeentelijke webpagina kunnen aanmelden voor deelname aan een valpreventieve beweeginterventie, en waar een overzicht van het reguliere sport- en beweegaanbod staat. Hier online beschikbaar.

Bezoek aan coronavaccinatielocatie met aansluitend valrisicotest (illustratie: Willemieke Ligtenberg)

In de periode van 29 september tot en met 5 december 2025 zijn er op de coronavaccinatielocaties in regio Haaglanden in totaal 1.873 valrisicotesten bij ouderen afgenomen, waarvan 1.804 bij inwoners uit de regio Haaglanden. De analyses zijn gedaan op deze laatste groep.

Ruim de helft van de deelnemers was vrouw (57%) en in de leeftijd van 65-79 jaar (58%). De meeste mensen woonden in Den Haag (45%) of Zoetermeer (22%) (tabel 2).

Valrisico

Ruim de helft van de deelnemers had een verhoogd valrisico: 34% een matig en 21% een hoog valrisico. Bij de vrouwen waren deze percentages hoger dan bij de mannen (figuur 3). Ook namen deze percentages toe met de leeftijd (figuur 4).

Na afloop van de pilotperiode is door GGD Haaglanden een evaluatie gedaan onder het vaccinatiepersoneel en de ketenpartners vanuit gemeenten, sociaal domein en zorgdomein, zoals beleidsmedewerkers, buurtsportcoaches, vitaliteitscoaches, fysiotherapeuten en huisartsenorganisaties. Het vaccinatiepersoneel kreeg het verzoek een digitale vragenlijst in te vullen. Voor de ketenpartners zijn 2 digitale bijeenkomsten georganiseerd om de pilot te bespreken. Hierin zijn aan bod gekomen: redenen om mee te doen aan de pilot, wat zij als positief of minder positief hebben ervaren, welke verbeterpunten zij zagen en of deze pilot in 2026 herhaald zou moeten worden.

Uitkomst

De pilot is positief beoordeeld en voor herhaling vatbaar. Het bereiken van de juiste doelgroep (ruim de helft had een verhoogd valrisico) werd als een groot voordeel gezien. Het vaccinatiepersoneel gaf aan het waardevol te vinden iets ‘extra’s’ te kunnen bieden aan de ouderen op de locaties. Ouderen gaven aan de extra aandacht die er door het gesprek over valpreventie voor hen was, prettig te vinden.

Het vaccinatiepersoneel benoemde dat zij graag meer achtergrondinformatie over valpreventie willen krijgen om het gesprek hierover met ouderen aan te gaan en dat er niet altijd tijd was om de valrisicotest af te nemen. Vanuit de ketenpartners werd benoemd dat er geen zichtbare doorstroom vanaf de locaties op gang is gekomen. Zij zagen geen extra inschrijvingen voor de valpreventieve beweeginterventie of aanmeldingen bij het structurele sport- en beweegaanbod.

Voor de terugkoppeling van de evaluatie is een regiobijeenkomst georganiseerd voor ketenpartners. De resultaten van de pilot en de uitkomsten van de evaluatie werden besproken. Middels een plenaire discussie was er tijdens deze bijeenkomst direct ruimte om met elkaar in gesprek te gaan over knelpunten, oplossingen en aanbevelingen.

Verbeterpunten

Naar aanleiding van de evaluatie zijn de volgende verbeterpunten geformuleerd:

Afname valrisicotest als vast onderdeel van de werkzaamheden in plaats van optioneel

Omdat het een pilot betrof, was de afname van de valrisicotest optioneel. In het vervolg is het wenselijk dat het gehele vaccinatieteam de valrisicotest structureel afneemt.

Aanscherpen training vaccinatiepersoneel

De training van het vaccinatiepersoneel was vooral gericht op de uitvoering van de valrisicotest. Dit bleek te beperkt. De training zou ook aandacht moeten besteden aan de Ketenaanpak Valpreventie en over de samenwerkingsafspraken hieromtrent in regio Haaglanden. Met deze kennis kan het vaccinatiepersoneel beter adviseren en bijdragen aan de doorstroming naar aanbod.

Doorstroom bevorderen

De regie voor het nemen van vervolgstappen na de valrisicotest lag bij de inwoner. Niet elke inwoner kan dit. Het is daarom wenselijk dat de inwoner op de vaccinatielocaties begeleiding krijgt bij het direct inschrijven op het aanbod. Opties hiervoor zijn:

• Een buurtsportcoach op de locatie voor nadere toelichting en directe toeleiding;
• Het vaccinatiepersoneel schrijft de inwoner direct in bij het passende aanbod.

Meer bewustwording en betere communicatie

De communicatie kan worden aangescherpt. Zowel de onderlinge afstemming met de ketenpartners, als het tijdiger informeren van de inwoners. Dat kan bijvoorbeeld door het plaatsen van een nieuwsbericht op (gemeentelijke) websites, de communicatie over valpreventie mee te nemen in de informatie over de coronavaccinatie (GGD-website) en op de locaties zelf door het onderwerp valpreventie zichtbaar te maken middels bijvoorbeeld een banner in de buurt van de wachtrij.

Op de coronavaccinatielocaties bleek 55% een verhoogd valrisico te hebben. Dit percentage is hoger dan er bij andere gelegenheden in de gemeenten wordt gezien, zoals bijvoorbeeld tijdens de vitaliteitsdagen. Het percentage is ook hoger dan de schatting van VeiligheidNL voor regio Haaglanden (30%, tabel 1).

Mogelijk is met de pilot een voor vallen meer kwetsbare doelgroep bereikt, doordat mensen vanuit gezondheidsredenen bij de vaccinatielocatie komen. Mogelijk zijn van alle bezoekers vooral die mensen benaderd die langer op de locatie bleven, omdat zij bijvoorbeeld moesten bijkomen van de vaccinatie of omdat zij wachtten op vervoer naar huis.

Wat ook aan een hoger percentage kan hebben bijgedragen is de keuze om de digitale valrisicotest af te nemen, waarbij een ‘waarschijnlijk matig valrisico’ ook een uitkomst is (figuur 2). De looptest, die onderscheid kan maken tussen matig valrisico of laag valrisico, is immers niet uitgevoerd op de locaties. Dit kan hebben geleid tot een hoger percentage matig valrisico en daarmee een hoger percentage verhoogd valrisico.

Verhoogd valrisico bij vrouwen

Het percentage verhoogd valrisico is in de pilot bij vrouwen hoger dan bij mannen. Landelijk belanden 2 keer zoveel vrouwen als mannen van 65-plus op de eerste hulp na een val. Vrouwen hebben een groter valrisico dan mannen.

Dit hangt samen met verlies van spierkracht, meer chronische aandoeningen en meer medicijngebruik in vergelijking met mannen. Daarnaast stijgt na de overgang het risico op botontkalking, waardoor vrouwen na een val vaker een botbreuk oplopen. 1

De pilot op de coronavaccinatielocaties laat zien dat de priklocaties zeer geschikt zijn om de meer kwetsbare ouderen met een verhoogd valrisico in beeld te krijgen. De pilot krijgt dan ook een vervolg in 2026. Met de ketenpartners worden afspraken gemaakt om de verbeterpunten door te kunnen voeren.